طرحواره یانگ

چکیده
مقدمه : طرحواره های ناسازگار اولیه، باورهای عمیق و مستحکم فرد در مورد خود و جهان هستند و حاصل آموزه های سالهای نخستین زندگی اند که در حیطه های مختلف زندگی بویژه زندگی مشترک تأثیر می گذارند. روش کار : این مطالعه یک تحقیق مقطعی و توصیفی-تحلیلی است که بر روی 23 نفر انجام شد. در این پژوهش از پرسشنامه رضایت از زندگی مشترک انریچ (ENRICH) و نسخه کوتاه پرسشنامه طرحواره یانگ (YSO-SF) استفاده شد. داده ها با استفاده از ابزارهای آماری بررسی توصیفی و همبستگی ساده و تحلیل پیرسون توسط نرم افزار SPSS مورد مقایسه و تحلیل آماری قرار گرفت. نتایج : شرکت کنندگان در سه طرحواره " انزوای اجتماعی "، "نقص و شرم " و " وابستگی / بی کفایتی " پایین ترین نمرات را بدست آوردند و در سه طرحواره " ایثار "، " معیارهای سرسختانه " و " استحقاق / بزرگ منشی " بالاترین نمرات را کسب کردند. بین رضایت از زندگی مشترک انریچ و پرسشنامه طرحواره یانگ رابطه معناداری مشاهده نگردید. نتیجه گیری: بر طبق نظریه یانگ هیچکدام از طرحواره ها به طور معناداری در سطح مشکلات روانشناختی وجود نداشت و در نتیجه با رضایت از زندگی مشترک رابطه معناداری مشاهده نگردید.
واژه های کلیدی: طرحواره، یانگ، رضایت از زندگی مشترک، فرزندان شهید

مقدمه
از دیدگاه یانگ "طرحواره ها باورهای عمیق و مستحکم فرد در مورد خود و جهان هستند و حاصل آموزه های سالهای نخستین زندگی اند. طرحواره ها دانش ما در مورد خودمان و جهان هستند و به ما می گویند چگونه ایم و جهان چگونه است" (یانگ و کلاسکو ویشار ، 2003). یانگ آن دسته از طرحواره ها را که منجر به شکل گیری مشکلات روانشناختی می شوند طرحواره های ناسازگار اولیه می نامد و معتقد است طرحواره ها، به الگوی خود تداوم بخش از خاطرات، هیجانات، شناختها، حواس و ادراکات اطلاق می شود که رفتارها را هدایت می کنند (همان منبع). آنها موضوعات ثابت و درازمدتی هستند که در دوران کودکی بوجود می آیند و به زندگی بزرگسالی راه می یابند و تا حد زیادی ناکارآمدند (یانگ، 1999، یانگ ، کلاسکو، ویشار، 2003 ). نتایج نشان دادند كه رابطه معناداری بین شدت اختلال شخصیت و طرحواره های ناسازگار وجود دارد (لطفی و همكاران، 1386؛ نوردال ، نیستر ، 2005) همچنین طرحواره های ناسازگار اولیه گوناگون آسیب پذیری خاصی را برای انواع آشفتگی های روان شناختی و آسیب شناسی شخصیتی ایجاد می كنند ( لطفی و همكاران، 1386 ) و فریمن (1999) در پژوهشی به این نتیجه رسید که داشتن طرحواره ناسازگار اولیه پیش بینی کننده ناسازگاری بین فردی است (به نقل از یانگ ، کلاسکو، ویشار، 2003) از طرفی، زوج درمانگران از زمانهای گذشته بر اهمیت عوامل شناختی از جمله انتظارات و تفسیرها در شكل گیری، تداوم و تسكین روابط ناكارآمد وقوف داشته اند. مطابق پژوهشهای انجام شده طرحواره ها در حیطه های مختلف زندگی تأثیر می گذارند و یكی از این حیطه ها روابط صمیمانه مخصوصاً در زندگی مشترک است ( الیس ،1992 و استیلز ، 2004به نقل از یانگ 1384، یوسف نژاد، 1386؛ ذوالفقاری و همکاران، 1387).

روش کار
این مطالعه یک تحقیق مقطعی و توصیفی-تحلیلی است که بر روی 23 نفر در بهمن ماه سال 1387 انجام شد. جامعه آماری شامل 36 نفر بود که 23 نفر با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ملاک های ورود عبارت بودند از: فرزند شهید بودن، تأهل، سکونت در شهر فردوس و دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی راهنمائی. سپس پرسشنامه رضایت از زندگی مشترک انریچ (ENRICH) و نسخه كوتاه پرسشنامه طرحواره یانگ (YSO- SF) به همراه پرسشنامه ای حاوی مشخصات فردی شامل سن، جنس، و مقطع تحصیلی جهت انجام به آزمودنی ها ارائه شد. بعد از پاسخگویی و جمع آوری اطلاعات با استفاده از ابزارهای آماری بررسی توصیفی و همبستگی ساده و تحلیل پیرسون توسط نرم افزار رایانه ای SPSS مورد مقایسه و تحلیل آماری قرار گرفت.
پرسشنامه رضایت از زندگی مشترک انریچ (ENRICH) توسط السون و همکارانش (1986) تهیه شده و هدف آن سنجش نقاط قوت و ضعف در روابط زناشویی است(فاورز و السون ، 1989، و دزبی ،1998، سلیمانیان، 1373، مهدویان، 1376 به نقل از ثنایی، 1379). در پژوهش حاضر از فرم 115 سوالی استفاده شد که دارای 12 خرده مقیاس اول (تحریف آرمانی) که پنج سوالی است، خرده مقیاس های دیگر هر کدام شامل ده سوال است. خرده مقیاس های پرسشنامه انریچ از این قرار است:تحریف آرمانی، رضایت از زندگی مشترک، مسایل شخصیتی، ارتباط، حل تعارض، مدیریت مالی، فعالیتهای اوقات فراغت، رابطه غریزی، فرزندان و فرزند پروری، خانواده و دوستان، نقشهای مساوات طلبی، و جهتگیری مذهبی. پرسشنامه انریچ از اعتبار و روایی بالایی برخور دار است، به طوری که ضریب آلفای کرونباخ توسط السون و همکاران (1989)،92% ، و در پژوهش مهدویان (1376)، 93% گزارش شده است. همچنین، ثنایی (1379) گزارش کرده است که ضریب همبستگی این پرسشنامه با دیگر مقیاسهای رضایت از زندگی مشترک از 41% تا 60% که نشان دهنده ی روایی سازه ی آن است، در نوسان می باشد.
نسخه كوتاه پرسشنامه طرحواره یانگ (YSO- SF): این پرسشنامه دارای 75 ماده است و بر پایه یافته های اشمیت و همكاران (1995) پانزده طرحواره غیر انطباقی اولیه را ارزیابی می كند. . این پرسشنامه توسط یانگ و براون (1994) طراحی شد؛ فرم اولیه، دارای 205 آیتم بود. به منظور ساختن آزمونی کوتاهتر، فرم کوتاه این پرسشنامه در سال 1998 طراحی شد (ولبرن و همکاران، 2002 به نقل از یانگ و همکاران،1386 ). هر آیتم بر روی یك مقیاس 6 درجه ای نمره گذاری می شود. در این پرسشنامه هر 5 سوال یك طرحواره را می سنجد. در مطالعه ولبرن، کوریستین، داگ، پونت فرگست و جوردن (2002)، کلیه خرده مقیاسهای 15 گانه فرم کوتاه پرسشنامه طرحواره ها از همسانی درونی کافی تا بسیار خوبی برخوردار بودند. آلفای کرونباخ کلیه طرحواره ها از (76% تا 93% ) محاسبه شد. همچنین پایایی فرم کوتاه پرسشنامه به روش بازآزمایی 64% محاسبه گردید( فاتحی زاده و عباسیان، 1382). فاتحی زاده و عباسیان (1382) روایی همزمان پرسشنامه و طرحواره را از طریق بررسی رابطه آزمون طرحواره ها با آزمون باورهای غیر منطقی(IBT) ، بررسی کردند، که همبستگی حاصله 36 صدم و معنا دار بود. همچنین روایی صوری پرسشنامه توسط 12 نفر از اساتید دانشگاه اصفهان مورد تایید قرار گرفت.
نتایج
در مجموع 23 نفر در این تحقیق وارد شدند که متوسط سنی افراد مورد مطالعه........ و نسبت زن به مرد............... بود. ........... نفر دارای تحصیلات راهنمایی و دبیرستان و ....... نفر دارای تحصیلات کارشناسی ارشد و بالاتر بودند. جدول شماره 1 شاخص های آمار توصیفی یافته ها برای دو مقیاس رضایت از زندگی مشترک (ENRICH) و طرحواره یانگ (YSO-SF) را نشان می دهد.
23 شرکت کننده در مقیاس رضایت از زندگی مشترک میانگین 241 را نشان دادند که گویای ........................................
جدول 1. شاخصهای آمار توصیفی یافته ها
ردیف تعداد بالاترین نمره پایینترین نمره میانگین انحراف معیار
- رضایت از زندگی مشترک 23 327 191 2.41 29.38
1 طرحواره محرومیت هیجانی 23 27 5 11.73 6.98
2 طرحواره رها شدگی 23 26 5 13.21 5.72
3 طرحواره بی اعتمادی 23 22 5 10.43 5.56
4 طرحواره انزوای اجتماعی 23 23 5 8.21 4.23
5 طرحواره نقص و شرم 23 20 5 7.43 3.60
6 طرحواره شكست 23 18 5 8.78 3.93
7 طرحواره وابستگی/بی كفایتی 23 19 5 7.69 3.97
8 طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر 23 19 5 9.30 4.50
9 طرحواره خود تحول نیافته و گرفتار 23 23 5 10.43 5.78
10 طرحواره اطاعت 23 28 5 9.69 6.33
11 طرحواره ایثار 23 28 9 19.47 5.82
12 طرحواره بازداری هیجانی 23 28 5 12.52 6.05
13 طرحواره معیارهای سرسختانه 23 29 11 19.43 5.65
14 طرحواره استحقاق/بزرگ منشی 23 28 9 15.78 4.83
15 طرحواره خویشتن داری/خود انظباتی ناكافی 23 19 6 11.91 3.62

در پرسشنامه طرحواره یانگ، شرکت کنندگان در طرحواره " ایثار " میانگین 47/19 با انحراف معیار 82/5 ، " معیار سرسختانه " میانگین 43/19 با انحراف معیار 65/5 ، " استحقاق / بزرگ منشی " میانگین 78/15 با انحراف معیار 83/4 بالاترین نمرات را نشان دادند و در طرحواره های " نقص و شرم " میانگین 43/7 با انحراف معیار 6/3 ، " وابستگی / بی کفایتی " میانگین 69/7 با انحراف معیار 97/3 ، " انزوای اجتماعی " میانگین 21/8 با انحراف معیار 23/4 کمترین نمرات را نشان دادند.
آیا بین طرحواره های ناکارآمد اولیه و رضایت از زندگی مشترک رابطه معناداری وجود دارد؟ برای پاسخ به این سئوال با استفاده از همبستگی پیرسون نشان نشان داد که بین 15 طرحواره یانگ و رضایت از زندگی مشترک همبستگی و رابطه معناداری وجود ندارد.
جدول 2. رابطه طرحواره های ناکارامد اولیه و رضایت از زندگی مشترک 
ردیف طرحواره همبستگی با رضایت از زندگی مشترک سطح معنا دار
1 طرحواره محرومیت هیجانی 126/0 566/0
2 طرحواره رها شدگی 084/0- 704/0
3 طرحواره بی اعتمادی/ بد رفتاری 078/0 724/0
4 طرحواره انزوای اجتماعی 085/0 700/0
5 طرحواره نقص/ شرم 056/0 799/0
6 طرحواره شکست 083/0 705/0
7 طرحواره وابستگی/ بی کفایتی 155/0 481/0
8 طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر 193/0 377/0
9 طرحواره خود تحول نیافته و گرفتار 084/0 702/0
10 طرحواره اطاعت 04 3/0 845/0
11 طرحواره ایثار 251/0 248/0
12 طرحواره بازداری هیجانی 247/0 257/0
13 طرحواره معیارهای سرسختانه 354/0 098/0
14 طرحواره استحقاق و بزرگ منشی 028/0 900/0
15 طرحواره خویشتن داری/خود انظباطی ناکافی 000/0 998/0

بحث
نتایج ارائه شده در فصل 4 نشان می دهد که طرحواره های ناسازگار یانگ (YSO-SF) با رضایت از زندگی مشترک (ENRICH) همبستگی و رابطه معناداری ندارد. همچنین بین هیچکدام از حوزه های طرحواره های ناسازگار یانگ و رضایت از زندگی مشترک رابطه ی معناداری مشاهده نگردید. این نتایج با یافته های پژوهشهای دیگر تفاوتهایی دارد. یافته های بدست آمده از پژوهشهای کلیفتون (1995)، استیلز(2004)، اندوز و حمیدپور(1385) ) نشان داده که هر چه طرحواره های ناسازگار بیشتر شوند صمیمیت کاهش می یابد. تفاوت موجود میان پژوهش کنونی و تلاشهای کلیفتون (1995)، استیلز(2004)، اندوز و حمیدپور(1385) احتمالا به دلیل جامعه آماری خاص فرزندان شهید و رشد در خانواده تک سرپرستی می باشد و همچنین شرایط فرهنگی جامعه ایرانی به طور عام ، بویژه با تمایل شدید مردم برای حفظ اسرار ، می تواند به عنوان متغییری مزاحم باشد.
از طرفی بنا به نظر یانگ، هیچکدام از طرحواره ها در میانگین نمونه به طور معناداری در سطح مشکلات روانشناسی قرار نداشت و احتمالا در نتیجه با رضایت از زندگی مشترک رابطه معناداری مشاهده نگردید.
بررسی فراوانی طرحواره های 15 گانه نشان می دهد که فرزندان شاهد متأهل در شهر فردوس در طرحواره های "ایثار" با میانگین 47/19، "معیارهای سرسختانه" با میانگین 43/19 و "استحقاق و بزرگ منشی" با میانگین 78/15 بالاترین نمرات را به دست آوردند. نمرات بالا در طرحواره "ایثار" به معنای تمرکز افراطی بر ارضاء نیازهای دیگران در زندگی روزمره که به قیمت عدم ارضای نیازهای خود شخص تمام شود می باشد. رایجترین دلایلی که برای این کار ذکر می شود عبارت است از: جلوگیری از ایجاد آسیب به دیگران، جلوگیری از احساس گناه ناشی از خودخواهی. نمرات بالا در طرحواره معیارهای سرسختانه / عیب جویی افراطی به معنای باور شخص برای رسیدن به معیارهای درونی شده و افراطی درباره رفتار و عملکرد خویش با کوشش فراوان می باشد که این کار معمولا برای جلوگیری از انتقاد صورت می گیرد. معمولا در خانواده هایی به وجود می آید که تحت فشار بوده و از خود و دیگران بیش از حد انتقاد می کنند. نمرات بالا در طرحواره استحقاق / بزرگ منشی به معنای باور شخص درباره برتریش نسبت به دیگران است، وی حقوق ویژه ای برای خودش قائل است. اغلب پافشاری برای بدست آوردن چیزی می کنند و هیچ توجهی به این ندارند که آیا خواست او منطقی هست یا نه. چنین افرادی برای اینکه بتوانند کسب قدرت کنند و یا دیگران را کنترل نمایند تمرکز افراطی بر برتری جویی (برای مثال با استعدادترین،موفقترین و ثروتمندترین) دارند (هدف اولیه کسب پذیرش از سوی دیگران نیست ). برای اینکه فرد بتواند تمایلات خود را ارضاء کند بدون اینکه همدلی با دیگران داشته باشد یا به نیازها و احساساستشان توجه کند، به رقابت، بیان قدرت خود،قبولاندن دیدگاه خود به دیگران می پردازد.
و همچنین نتایج نشان داده این فرزندان در طرحواره های "نقص و شرم" با میانگین43/7، طرحواره "وابستگی / بی کفایتی" با میانگین69/7 و طرحواره "انزوای اجتماعی" با میانگین 21/8 پایین ترین نمره را گرفتند. در عین حال، برطبق نظر یانگ، این نمرات در سطح وجود مشکلات روانشناسی قرار ندارند.
نمرات پایین در طرحواره ی نقص نشان می دهد که این افراد در مهمترین جنبه های شخصیتشان ناقص، نامطلوب، حقیر و بی اعتبار است، یا اینکه در نظر افراد مهم زندگیش فردی منفور به حساب می آید. همچنین شامل حساسیت بیش از حد به انتقاد، طرد، سرزنش، کم رویی، مقایسه های نابجا، احساس ناامنی در حضور دیگران باشد. این نقاط ضعف ممکن است خصوصی (تکانه های خشم، تمایلات غریزی غیر قابل پذیرش، خود خواهی) یا عمومی باشند (ظاهر جسمی نامطلوب و مشکلات اجتماعی).
منابع:
• لطفی، راضیه. دنیوی، وحید. خسروی، زهره (1386) مقایسه طرحواره های ناسازگار اولیه در سربازان مبتلا به دسته ب اختلالات شخصیت و سربازان سالم. مجله علمی پژوهشی د انشگاه علوم پزشكی ارتش جمهوری اسلامی ایران.
• ذوالفقاری، مریم. فاتحی زاده، مریم. عابدی محمدرضا (1387) تعیین رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه با ابعاد صمیمیت زناشویی زوجین شهر اصفهان. فصلنامه خانواده پژ‍وهی. سال چهارم. شماره 15.
• یوسف نژاد، مائده (1386) بررسی رابطه عملکرد خانواده با طرحواره های ناسازگار و رضایت از زندگی در دانشجویان شهرستان بابل. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا.
• ثنایی، باقر(1379). مقیاسهای سنجش خانواده و ازدواج. تهران: نشر بعثت.

• صدوقی، زهره. آگیلار-وفایی، مریم. رسول زاده طباطبایی، سید كاظم. اصفهانیان، نامیه (1387). تحلیل عاملی نسخه كوتاه پرسش نامه طرحواره یانگ در نمونه غیربالینی ایرانی. مجله روانپزشكی و روانشناسی بالینی ایران، سال چهاردهم، شمار2.
• عباسیان، حمیدرضا و فاتحی زاده، مریم(1382). هنجاریابی فرم کوتاه آزمون طرحواره های شناختی برروی دانشجویان دانشگاه اصفهان. پایان نامه کارشناسی. دانشگاه اصفهان.
• یانگ، جفری. (1384).ترجمه: علی صاحبی و حسن حمیدپور. شناخت درمانی برای اختلالات شخصیت: رویکرد متمرکز بر طرحواره.
• یانگ ، کلاسکو، ویشار (1386) طرح واره درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی) مترجم حس حمیدپور ، تهران. انتشارات ارجمند.
• Young, J. E. (1999). Cognitive therapy for personality disorders: A schema-focused approach. Florida: Professional Resources press.
• Nordahl HM, Nysaeter TE (2005) Schema therapy for patients with borderline personality disorder: a single case series. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry 254-264
• Young JE, Klosko JS, Weishaar ME (2003)Schema therapy: A practitioner"s guide. A Division of Guilford Publications, Inc.

تماس با ما

 
اصفهان -خیابان توحید میانی،حد فاصل چهارراه توحید و چهارراه مهرداد،کوچه روبروی کلیسا(شماره 35)،پلاک 60
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
03136260259 - 03136267245 - 03136244598
کانال تلگرام : https://telegram.me/Raieen
 

عضویت در خبرنامه

با ثبت نام در خبرنامه ما از آخرین اخبار سایت ما بهره مند شوید